Category Archives: History

कॉमिक्सच्या विश्वातले रामायण : नागायण

कलियुग हे आसुरी शक्तींचं युग आहे. त्रेता आणि द्वापारातच आसुरी शक्तींनी प्रचंड उच्छाद मांडलेला असताना, कलीत त्या शक्ती चरमसीमेवर नसतील तरच नवल! अशीच एक प्राचीन कृष्णशक्ती पृथ्वीवर आलीये. मागच्या अनेक युगांतरी तिचा ब्रह्मांडावर नियंत्रण मिळवण्याचा डाव फसला होता. परंतु हे युग काळीम्याला पोषक आहे. यावेळी चूक होणेच शक्य नाही. सबंध विश्वावरच नव्हे तर सगळ्यांच मितींमध्ये आपलं काळं साम्राज्य पसरायचं असेल, तर एका चेहऱ्याची गरज आहे. कुठे मिळणार तो चेहरा? दुसरीकडे नागराजचा काका असलेला सैतानी नागपाशा अमृतप्राशन केल्यामुळे अमर आहे, परंतु तरीदेखील तो नागराजपुढे वारंवार हरतच आलाय. तो का प्रत्येकवेळी हरतो, याचे कारण शोधून त्याच्या कुटील गुरूंनी एक आगळाच प्रयोग आखलाय …Read more »

आत्मार्पण

या माणसाने देशासाठी घर सोडले, पदवी सोडली, सनद सोडली, नोकरी-व्यवसायाची संधी सोडली, पैसा सोडला, आरोग्य सोडले, ज्ञातिगत अस्मिता सोडली, संसारावर उदक सोडले आणि वेळ आली तेव्हा कर्तव्यतृप्तीने क्लांत देहदेखील सोडला. मी बोलतोय सावरकरांबद्दल. स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांबद्दल. मी कधीच आजच्या दिवसाचा उल्लेख पुण्यतिथी म्हणून करत नाही, तर आत्मार्पणदिन म्हणून करतो ते यासाठीच. सावरकरांचे प्राण काळाने हरले नाहीत. किंबहूना तितकी काळामध्ये हिंमत तरी होती की नाही, हाच प्रश्न आहे. सावरकरांनी केलेय ते आत्मार्पण! होय, हिंदूधर्मातील शाश्वत सन्यासपरंपरेतील अनेकांनी गेली सहस्रावधी वर्षे केले तेच सहर्ष आत्मार्पण. ज्यावेळी सावरकरांना जाणीव झाली की, मातृभूमीच्या विमोचनार्थ आपण हाती घेतलेल्या व्रताचे उद्यापन झाले आहे, हिंदू समाजासाठी …Read more »

सावरकरांचे सामाजिक कार्य : एक वस्तुनिष्ठ आकलन

सावरकरांच्या आयुष्याचे ढोबळमानाने ५ कालखंड पडतात. पहिला जन्मापासून ते अटकेपर्यंत. दुसरा अंदमानपर्व. तिसरा रत्नागिरीपर्व. चौथा सुटकेपासून ते स्वातंत्र्यापर्यंत. आणि पाचवा स्वातंत्र्यापासून ते आत्मार्पणापर्यंत. ह्या कालखंडांपैकी रत्नागिरीपर्वात सावरकरांनी अतुल्य समाजकार्य केलेले दिसते. इतके की, डॉ. आंबेडकरांच्या “जनता”ने (एप्रिल, १९३३; संदर्भ: सावरकर-चरित्र, कीर, आ. २००८, पृ. २०८) सावरकरांच्या कार्याची तुलना थेट भगवान बुद्धांशी केली आहे. परंतु सावरकरांवर जे अनेक आक्षेप घेतले जातात, त्यात प्रमुख आक्षेप हादेखील असतो की, सावरकरांनी रत्नागिरीतून सुटल्यानंतर अथवा रत्नागिरीत स्थलबद्ध होण्याआधी कोणतेही सामाजिक कार्य केलेच नाही. सदर आक्षेपाला सावरकरद्वेषाचे, जातीद्वेषाचे आणि राजकारणाचे अनेक कंगोरे आहेत. आपण त्यामध्ये न पडता केवळ ह्या आक्षेपात कितपत तथ्य आहे याचा वस्तुनिष्ठपणे विचार …Read more »

हिंदू चैतन्याचे अवतार!!

बाजीराव सरकारांचे सार्वजनिक व्यक्तीमत्त्व कसे होते? चिमाजी अप्पा एका पत्रात लिहितात (पेशवे दफ्तर, खंड ९, पत्र ३०), “वाटेस घोड्यावर बसोन चालले होते. तेव्हा एके गावचा पाटील भेटीस आला. तेव्हा असावध होते. त्यामुळे पाटलासी सहजात बोलले, जे कोंबड्यांचे प्रयोजन आहे. घेऊन येणे”. इथे चिमाजी खरे तर रागावून लिहितायत की, राऊंनी उघडउघड पाटलाकडे कोंबड्या मागितल्या. परंतु बाजीराव असेच होते. राजकारणात कुटील, मात्र त्याव्यतिरिक्त जे मनात असेल तेच ओठांवर ठेवणारे शिपाईगडी. ते उघडपणे मांसाहार करीत. मद्यप्राशन करीत. त्याकाळी पाहायला गेलं तर दोन्हीही ब्राह्मण्याला न शोभणाऱ्या गोष्टी. परंतु तसंच पाहायचं झालं तर, हिंदुपदपातशाही हे एकच उद्दीष्ट मनी बाळगून पायाला भिंगरी बांधल्यागत देशभर ससैन्य संचार …Read more »

बाजीराव एकटेच समर्थ आहेत!!

बाजीरावांच्या फौजेची वाताहत झाली होती. पार दुर्दशाच म्हणा ना! किती जरी झालं, तरी त्र्यंबकराव हे मराठ्यांचे सेनापती होते. सरसेनापती खंडेराव दाभाड्यांचे पुत्र! त्यांनी आपल्या माहूताला आज्ञा केली आणि त्यासरशी त्यांच्या कसलेल्या, लढवय्या, हुजरातीच्या ५००० फौजेने पूर्वेकडून ढाढर नदी पार केली. त्यावर बाजीरावांच्या सैन्याला माघार घेण्यावाचून पर्यायच नव्हता. त्र्यंबकरावांच्या आनंदाला पारावार राहिला नाही. ज्याची गेली अनेक वर्षे वाट पाहात होतो, ज्यासाठी गेले अनेक महिने जोखीम पत्करुन राजकारण मांडलं, तो विजय दृष्टीपथात आला होता. बाजीराव? अरे हाड्!! एकही युद्ध हारला नाही म्हणे! त्याने अजून खरा मर्द पाहिलाच कुठे होता? आज त्या बाजीरावला दाभाडे कुळीच्या तलवारीचं पाणी पाजतो! विचार करता करता नदी पारसुद्धा …Read more »

सावरकर नावाचा ब्रॅण्ड!!

नव्याने विमानात बसणाऱ्यांची एक बेक्कार गंमत होते. उद्धरिणीने (लिफ्ट हो!) जाताना कसं वजनरहित वाटतं आणि डोकं पिसाहून हलकं होतं, तसं वाटतं. आणि त्या अवस्थेत प्रतितास शेकडो किलोमीटर वेगाने आपण हवेत तिरके भिरकावलो जात असतो!! बाऽबोऽऽ!! शब्दातीत अवस्था असते उड्डाण म्हणजे!! यात एक वेगळाच त्रास होतो. कान भयानक दुखतात. हवेचा दाब सतत बदलत असतो. त्यामुळे कानांवर प्रचंड ताण येतो. जरा कुठं वर-खाली झालं की, “पुटूक पुटूक” आवाज करत कानात लहानसे स्फोट होतात की “सुंईईईऽऽ..” आवाज करत अडकून राहिलेली हवा निघून जाते. परत नव्याने दाब. तात्पुरता बहिरेपणा येतो. उतरल्यावरही कित्येक तास कान दुखत राहातात. यासगळ्यात नाक व तोंड दाबायचं आणि प्रयत्नपूर्वक कानावाटे …Read more »

सावरकर नव्हे, शिवाजीच साकार!!

सध्या सावरकरांवर एक नवीनच आरोप करण्यात येतोय, तो म्हणजे बायकोच्या फसवणुकीचा आणि बलात्काराचा. “सावरकरांची प्रेमकहाणी” असल्या शीर्षकाच्या पोस्ट्स सोशल मिडियावर फिरत आहेत. पोस्टची भाषा सौम्य आणि वरवर विचारी वाटणारी – म्हणजेच आजवरच्या बिग्रेडी आणि हिंदूद्वेषी लेखनाशी सर्वस्वी विसंगत – अशी असल्याने सामान्य वाचकाचा साहजिकपणे सावरकर बलात्कारी होते आणि त्यांनी पत्नीची फसवणूक केली असा ग्रह होतो. पण ह्या आरोपात लवलेशही तथ्य नाही. गंमत म्हणजे हा आरोप काही नवा नाही. आर. ए. जहागिरदारनामक एका निवृत्त न्यायाधीशांनी ‘Memoirs of a Rationalist” नावाचा ग्रंथ लिहिला. त्यास कै. डॉ. नरेंद्र दाभोळकरांची प्रस्तावना आहे. त्या ग्रंथातही “सावरकरांना एका ब्रिटिश महिलेचा विनयभंग केल्याबद्दल ४ महिन्यांची शिक्षा झाली” …Read more »

राष्ट्रक्रांतिच्या काजा.. उमाजी राजा!!

आम्ही रॉबिनहूडच्या नुसत्याच गोष्टी ऐकून आहोत. पण एक खराखुरा, देशस्वातंत्र्यासाठी हुतात्मा झालेला रॉबिनहूड ह्याच महाराष्ट्राच्या मातीत जन्माला आला होता, हे आपल्या गावीही नसते. तो सावकारांना, श्रीमंतांना लुटायचा आणि गोरगरीबांना वाटायचा! इंग्रजांना मारायचा आणि एतद्देशीयांना वाचवायचा. १८२४ साली त्यानेच भांबुर्डीजवळ इंग्रजी खजिना लुटला आणि देवळासाठी देऊन टाकला! त्याचे नाव उमाजी नाईक खोमणे! सच्चे देशभक्त त्यांना उमाजीराजे नाईक असे म्हणतात!! इंग्रजांनी मराठा साम्राज्य खालसा केल्यानंतर इंग्रजांच्या विरुद्ध उभा राहाणारा पहिलावहीला ‘आद्य क्रांतिकारक’!! त्यांनी रामोश्यांना संघटीत केले आणि इग्रजांविरुद्ध लढा उभारला. हा सगळा रामोशी समाज मुळचा रामवंशी, म्हणजेच प्रभू रामचंद्रांच्या वंशातला! रानवशी आणि रामवंशी, ते रामोशी!! श्रीरामांना १४ वर्षे वनवास सहन करावा लागला …Read more »

आनंदवनभुवनी

जेव्हा एखादा देश दुसऱ्या देशावर, विशेषतः परधर्मीय देशावर आपला राजनैतिक आणि भौगोलिक अधिकार प्रस्थापित करतो; तेव्हा सगळ्यात आधी कोणते काम करत असेल, तर ते म्हणजे आपली जी कोणती संस्कृती असेल ती तिथे रुजवायचा प्रयत्न करतो. यातून काय साधतं? एकतर यामुळे तेथील लोकांना कमतर लेखून त्यांच्यावर राज्य करणं सोपं जातं. आणि दुसरा व सर्वांत महत्वाचा फायदा म्हणजे कालांतराने तेथील जनतेला आक्रमकांची संस्कृती (मग ती कदाचित पाशवी असली तरीही!) हीच आपली संस्कृती वाटू लागते, जेणेकरुन भविष्यात आक्रमकांचं त्या भूभागावरील राजकीय वर्चस्व जरी संपलं तरीदेखील संस्कृती प्रदुषित करुन ठेवल्यामुळे पिढ्यानपिढ्या तो भूभाग आक्रमकांचा सांस्कृतिकदृष्ट्या दासच बनून राहातो! याचं सर्वांत सोपं उदाहरण म्हणजे इंग्रजी …Read more »

उडी, नव्हे भारतीय स्वातंत्र्याची गुढी : भाग २

सावरकरांनी मार्सेल्स बंदरात उडी ठोकून जो ‘भूतो न भविष्यति’ पराक्रम केला आणि त्यांच्या ह्या कुटील डावाला बळी पडून मूर्ख इंग्रज पहारेकऱ्यांनीही त्यांना तसेच नौकेवर नेण्याचा गाढवपणा केला, त्याचे पडसाद अवघ्या जगभर उमटल्याचे आपण मागील लेखांकात पाहिलेच. ह्या सगळ्याचा परिणाम असा झाला की, दोन देशांतील वादांचा निकाल ज्या हेगस्थित आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात दिला जातो, त्या न्यायालयात सावरकरांपायी इंग्लंडला आणि सावरकरांच्या डावात ओढल्या गेलेल्या फ्रान्सलाही जावे लागले. तसा करारच दोन्हीही देशांत ४ आणि ५ ऑक्टोबरदिनी झालेल्या पत्रव्यवहारान्वये झाला. न्यायालयासमोर एकच विषय होता – Ought Vinayak Damodar Sawarkar, in conformity with the rules of International Law to be or not to be surrenderred by …Read more »