Category Archives: Savarkar Katha

डाव

गावाबाहेरचे गर्द रान. रातकिड्यांची किरकीर आणि दूर कुठूनतरी ऐकू येणारी बारीकशी कोल्हेकुई सोडली, तर रानात अक्षरशः शांतता गोठलेली होती. पोलादी, अभेद्य शांतता!! त्याच शांततेच्या पलंगावर ढगांच्या दुलईत चंद्राचा रजनीसोबत शृंगार सुरू होता. खट्याळपणे वाहाणारा वारा अधूनमधून दुलई ओढत त्या प्रणयात गोड अडथळे आणत होता, एवढेच! ताऱ्यांच्या दिव्यांमध्ये अजून काही तास पुरेल एवढं तेल बाकी होतं. रात्र अजूनही तरुणच होती. अंबरी चाललेल्या या निद्राविलासाच्या पार्श्वभूमीवरच शांततेच्या पोलादाला पहिला तडा गेला. मग दुसरा. आणि त्यापाठोपाठ तिसरा!! रानात तीन सावल्या उगवल्या होत्या. तीन तरुण सावल्या! काहीतरी कट शिजत असावा त्यांचा. ढगांआड रंगलेला चंद्र कान टवकारून त्यांचे बोलणे ऐकायचा प्रयत्न करू लागला. परंतु फारच …Read more »

दृष्टीदान

२२ जुन १९४०! त्यादिवशी सकाळपासूनच पावसाने रिपरिप लावली होती. तश्या त्या कोसळत्या पावसात दादरच्या ‘सावरकर सदना’बाहेर एक बग्गी येऊन उभी राहिली. एका हाताने बंगाली पद्धतीचे धोतर सांभाळत दुसऱ्या हातात छत्री तोलून धरणारे एक चाळीशीचे देखणे गृहस्थ त्यातून उतरले. पावसापासून बचाव करण्यासाठी झपाझपा पायऱ्या चढून वर जात असतानाच पहारेकऱ्याने त्यांना अडवलं, “ओ.. कुठे चाललात घाईघाईने? कुणाला भेटायचंय?” “जी मेरा नाम सुभाषचंद्र बोस है । सावरकरजीसे मुलाक़ात तय हुई है मेरी ।”, हिंदीतून उत्तर! “रुकीए थोडं. बघता हूँ!”, पहारेकऱ्याने हिंदीला मराठी तडका दिलेला, “इधर वहीमें तो कुछ नहीं लिखा मुलाखतके बारेमें! खरं खरं सांगो कौन हो तुम और यहाँ किस वास्ते आये …Read more »

गर्वहरण

घड्याळात ९ चे ठोके पडले आणि बल्लवाचार्याची पाने मांडण्यासाठी धावपळ सुरु झाली. त्याची पाने मांडून होतात न होतात तोच, त्याचे मालक भोजनगृहात आले. “साहेबांच्या दिनचर्येवर अक्षरश: घड्याळ लावून घ्यायला हवे”, अदबीने नमस्कार केलेला बल्लव पुटपुटत निघून गेला. मालक मात्र खुर्चीवर बसण्याऐवजी तडक चालत भोजनगृहाच्या टोकाशी असलेल्या आरशाजवळ गेले आणि हात फिरवत केस सारखे करू लागले. खरं तर, केस सारखे करणे हा निव्वळ बहाणा होता. साहेबांना प्रत्यक्षात आरशात बघण्याची भारी हौस! त्याशिवाय का कुणी अगदी भोजनगृहातही आरसा बसवून घेतो? तोही पूर्णाकृती आणि नक्षीदार! साहेब जरा वेळ आपले रुपडे न्याहाळत उभे राहिले. ‘पन्नाशी उलटून दोन वर्षे होऊन गेली, तरी देखणेपण किंचितही कमी …Read more »

अनादि मी.. अनंत मी..!!

दिवस आहे की रात्र हे न समजण्याइतका अंधार. आणि त्या अंधारवस्त्राला उभा फाडत जाणारा “कर्र.. कर्र..” असा सातत्यपूर्ण आवाज! कसला आवाज आहे हा? कसला आवाज आहे? ‘महाराजा’ नौकेचा तर नव्हे? की ‘मोरीया’चा? नाही नाही! हा नौकेचा आवाज तर खासच नव्हे! मग कसला आवाज हा? इंग्लंडमधील आलिशान बग्गीचा? नाही! मग आपल्या नाशकात असतो तश्या छकड्याचा? नाही नाही!! कोलूचा आवाज आहे हा! होय कोलूचा!! गेले ७ दिवस फिरवतोय नाही का मी हा कोलू!! ७ दिवस की ८? की ९? छे! काहीच समजत नाही. कर्र.. कर्र..! घाण्याला जुंपलेल्या बैलालाही विश्रांती असते. मला विश्रांती कधी मिळाली होती? पुण्यात विदेशी कापडांची होळी पेटवायची होती, तेव्हा …Read more »

बॅरिस्टर

नाव पुकारण्यात आले, “मि. व्हि. डि. सावरकर”!! खरं तर पुकारण्याची गरजच नव्हती. ‘ग्रेज इन इन्स्टिट्यूट ऑफ लॉ’च्या इतिहासात अशी घटना पहिल्यांदाच घडत होती. हो, शिस्तभंगाची कारवाई यापूर्वीही व्हायची पोरांवर. पण थेट एखाद्या विद्यार्थ्याला पदवी द्यावी की नको, याची चौकशी? हा प्रकार पहिल्यांदाच होत होता. बरं, लोकांना माहिती व्हावं म्हणून पुकारलंय म्हणावं, तर एव्हाना विनायक दामोदर सावरकर या तेरा अक्षरांनी बनलेला धगधगता निखारा इंग्लंडमधील सामान्यातिसामान्यापासून ते थेट राजा एडवर्डपर्यंत सर्वांनाच व्यवस्थित माहिती झालेला. त्रयोदशाक्षरी महामंत्रच जणू!! कामच असं केलं होतं त्याने. काय केलं होतं? तर भर इंग्लंडमध्ये – ज्या साम्राज्यावरून कधीच सूर्यही मावळू धजत नाही त्या ब्रिटिश साम्राज्याच्या राजधानीत – या …Read more »

एका शब्दाचा जन्म

दारावर मोठ्ठ्या, सोनेरी अक्षरात पाटी डकवलेली होती — ‘गणपत महादेव नलावडे, मेयर’! गणपतरावांनी एकवार पाटीकडे नजर टाकली आणि आत, कार्यालयात प्रवेश करते झाले. गेले चार दिवस रोज ही पाटी पाहात होते ते. पुण्याचे मेयर होऊन बरोब्बर चारच दिवस तर झाले होते त्यांना! बरं कार्यालयात टेबल-खुर्च्या आणि इतर साधनं आहेत, म्हणून त्याला कार्यालय म्हणायचं फक्त. नाहीतर गेल्या चार दिवसांपासून अक्षरशः पुष्पभांडार झालंय त्याचं. हाऽऽ पुष्पगुच्छांचा ढीग! हार-तुरे, शुभेच्छापत्रे, भेटवस्तू तर वेगळ्याच! गणपतरावांनी खिन्नपणे एकवार सगळ्याकडे नजर टाकली. गणपतरावांना सारंच निरर्थक वाटत होतं. जागेवर बसल्या-बसल्या न राहावून त्यांनी शिपायाला हाक मारली. तोही धावतच आला. “जी”? “ही एवढीच पत्रं आलीयेत का रे”? “व्हय …Read more »

निरोप

तसं पाहिलं तर नेहमीसारखाच दिवस. परंतू सकाळची वेळ. त्यामुळे जरा चौकस राहावं लागे. हो, याच वेळी नवे बंदी तुरुंगात येतात, जुन्यांची दुसरीकडे पाठवणी होते, कधी-कधी बंद्यांना भेटायला नातेवाईक येतात. त्यामुळं लोकांचा राबता राहातो. आता ही अशी तुरुंगासारखी नाजूक जागा. त्यातून डोंगरीसारखा महत्वाच्या ठिकाणचा तुरुंग. त्यामुळे डोळ्यांत तेल घालून लक्ष ठेवणं ओघानं आलंच! आणि सकाळच्या पहाऱ्यावर असलेले दोघेही हवालदार — भैरू-मानकू या कामात चांगलेच तरबेज होते! दिवसभर विडीकाडी शिलगावतील, तंबाखू चोळतील. पण सकाळच्या वेळी – अंहं!! तुरुंगाच्या भल्यामोठ्या दरवाजावर थाप पडली. तशी भैरूने खिट्टी काढून दाराची चौकट उघडली. बाहेरून एक चेहरा डोकावला. ब्राह्मणी पागोटं ल्यायलेला आणि व्यवस्थित कातरलेल्या मिश्या असणारा गोरापान …Read more »

सागरा प्राण तळमळला..!

ब्रायटन गावातली ती सायंकाळ तशी नेहमीसारखीच तर होती. तेच वातावरण, तीच पक्ष्यांची किलबिल, तीच फिरायला आलेली कुटूंबे.. क्वचित काही प्रेमी जोडपी.. आणि नित्यनेमाने फिरायला येणारे तेच दोघे. दोन काळे तरुण. त्या वर्तमान खेडेगावाच्या दृष्टीने काहीसे दुर्लक्षित, परंतू इतिहासाच्या आणि भविष्याच्या दृष्टीने मात्र अत्यंत महत्वाचे. त्यांच्यापैकी एकाचे नाव होते निरंजन पाल. आणि कुणाला सांगून खरे वाटले नसते की, जो दुसरा मुळचा अतिशय रुपवान परंतू सध्या आजाराने खंगून गेल्यासारखा वाटणारा पंचविशीतला तरुण होता त्याने आत्ता काही दिवसांपूर्वीच ज्या साम्राज्यावरून म्हणे कधी सूर्य मावळत नाही ते – जगद्व्यापी ब्रिटीश साम्राज्य – पार मुळापासून हादरवून सोडले होते. तो जरी सध्या अतिशय कृश, अक्षरश: मरणप्राय …Read more »

अब ये चने हिंदू हैं..!!

लहानश्या जागेत दाटीवाटीने विद्यार्थी बसले होते. एक एक विद्यार्थी म्हणजे निर्ढावलेला बदमाष. कुणी चोर तर कुणी दरोडेखोर, कुणी बलात्कारी तर कुणी खुनी. प्रत्येकाचे गुन्हे वेगळे आणि त्या गुन्ह्यांमागची कथाही वेगळी. परंतू त्या सगळ्यांमध्ये एक गोष्ट मात्र समान होती – काळे पाणी! होय, ते सारेच्या सारे अट्टल गुन्हेगार काळ्या पाण्याच्या शिक्षेवर पाठवण्यात आलेले कैदी होते! इथं यायचं, शिक्षा भोगायची, नशीब असलं तर परत जायचं नाहीतर इथेच राम म्हणायचा; अशी अवस्था. ममं बोथट झालेली आणि जाणीवाही! परंतू या अज्ञानतिमिरात अचानकच एक उषेचा, नव्हे नव्हे – आशेचा किरण डोकावू लागला होता – “बडे बाबूं”च्या रुपाने! जगासाठी असतील ते बॅरिस्टर विनायक दामोदर सावरकर, परंतू …Read more »

बाळा तुझे नाव नाही सांगितलेस?

टाळ्यांच्या कडकडाटातच तो तरुण खाली बसला. तरुण कसला, १५ वर्षांचा मुलगाच तो! तब्बल दोन मिनिटे टाळ्या वाजत होत्या. सलग! पण नुसत्या टाळ्याच नव्हत्या बरं..! त्या कडकडाटातही श्रोत्यांचे आवाज येतच होते. कुणी म्हणत होतं, “काय बोललाय छोकरा.. आजवर एवढी व्याख्यानं ऐकली पण एवढ्या लहान मुलाने असं भाषण दिलेलं..? अंहं! कधीच ऐकलं नव्हतं!!” त्यावर एकजण म्हणाला – “दुसरा लोकमान्य होणार हा, लिहून घ्या!!” तर तिसऱ्याचे, “पण केवढा सुकुमार आहे नाही? देखणा.. राजबिंडा!” यावर चौथा, “हो ना, वाटतंय की आपल्या या छोट्याश्या दहिवली गावात कुणी राजपुत्रच अवतरलाय. देखणा, विद्वान आणि खिळवून ठेवणाऱ्या व्यक्तिमत्वाचा धनी..!” लहानग्यांची आणि किशोरांची वक्तृत्वस्पर्धा होती ती. होता होता स्पर्धा …Read more »